امام علي (ع) مي فرمايند:

يَنبَغى لِلعاقِلِ اَن يُخاطِبَ الجاهِلَ مُخاطَبَةَ الطَّبيبِ المَريضَ
شايسته است که برخورد عاقل با نادان، مانند برخورد طبيب با بيمار باشد.
غررالحکم، ح 10944

شناسنامه اعتدال:

صاحب امتياز و مديرمسئول:
رضا صابري خورزوزقي
نشاني: تهران- نارمك - ميدان هلال احمر - خيابان گلستان - پائين‌تر از پارك‌فدك - جنب داروخانه شهريار - پلاك 92 واحد 3
تلفن و دورنگار: 77695154 و 77848189
پست الكترونيك: info@etedaldaily.ir
سايت اينترنت: etedaldaily.ir
ليتوگرافي 1- 66904180
چاپخانه: سه راه آذر- ابتداي خيابان قزوين - چاپخانه آسيا - 66660594

اين روزنامه به هيچ‌يك از شخصيت‌هاي سياسي ؛ اجتماعي و فرهنگي و نيز احزاب و جناح‌ها مؤسسات وابسته نيست و تحت مديريت مستقل صاحب امتياز اداره مي‌شود

مدافع آرمان‏ پدر
به مناسبت پانزدهمين سال درگذشت سيد احمد خميني(ره)،

روايتي ازامام خامنه اي درباره شخصيت حاج سيد احمد آقا خميني(ره)
*لطفاً از سابقه‌ى آشنايى خودتان با حاج احمد آقا توضيحاتى بفرماييد؟
بسم‌الله‌الرحمن‌الرحيم؛
ابتدا كه من ايشان را ديدم، حدود سال چهل و يك بود كه ما به منزل امام در قم، زياد رفت و آمد مى‌كرديم. ايشان ظاهراً در آن ايام به دبيرستان مى‌رفتند. من ايشان را مى‌ديدم كه با دوچرخه از درِ اندرونى بيت رفت و آمد مى‌كردند. البته ما از در بيرونى رفت و آمد مى‌كرديم. من اوّل ايشان را نمى‌شناختم. بعد گفتند آقازاده امامند. بعد از آن ديگر ايشان را نديدم. در جريانات سال چهل و دو من هيچ از ايشان يادم نيست و خبر ندارم كه چه مى‌كردند و كجا بودند. تا اين‌كه گمان مى‌كنم در سال چهل و چهار يا چهل و پنج شنيدم ايشان طلبه‌ى خوبى شده‌اند و بسيار جدّى مشغول تحصيلند. گفته مى‌شد كه امام در آن ايام به ايشان فرموده‌اند كه اگر شما مى‌خواهى به دانشگاه بروى، هزينه‌هايت به عهده خودت است؛ اما اگر طلبه بشوى من شهريّه‌اى به تو مى‌دهم. يعنى امام به اين وسيله تشويق مى‌كردند كه ايشان به سمت طلبگى بروند. بعدها كم‌كم آشنايى ما با ايشان بيشتر و از نزديك شد. من حتّى يك بار به منزل ايشان در قم رفتم كه آن روزها در كوچه‌اى، عمود بر خيابان بيمارستان و موازى با صفائيّه واقع شده بود. نام آن كوچه را نمى‌دانم؛ ولى بالاى شهر قم محسوب مى‌شد و جاى خوبى بود.
زمانى‌كه ايشان تازه ازدواج كرده بودند، من در سفرى از مشهد به قم آمده بودم و گفتم بروم فرزند امام را ببينم. به ديدار ايشان رفتم و از نزديك با هم آشنا شديم. اين، اوايل آشنايى ماست. بعداً كه ايشان به نجف رفتند و از نجف به قم برگشتند، يك بار ايشان را گرفتند و به زندان انداختند. وقتى از زندان آزاد شدند. -اتّفاقاً من در تهران بودم- براى ديدنشان به منزل مرحوم آقاى ثقفى رفتم. ايشان در آن‌جا وارد بودند و جماعتى هم از دوستان آمده بودند.
بعد ايشان در بعضى از كارها -مثل كارهاى مربوط به مبارزه- با ما ارتباط پيدا كردند. مثلاً چند مورد از اعلاميه‌هايى كه از نجف آمده بود، ايشان لاى جلد كتاب جاسازى و صحافى مى‌كردند و براى من به مشهد مى‌فرستادند. بنابراين، ارتباط ايشان با ما، هم در زمينه‌هاى مربوط به مبارزه و هم در بعضى زمينه‌هاى روشنفكرى بود. مثلاً ايشان براى چاپ كتاب "روشنفكرانِ" آل احمد كه تازه درآمده بود و دستگاه نمى‌گذاشت چاپ شود، اقدام كردند. اين‌كه در اين زمينه با چه اشخاصى در ارتباط بودند، درست يادم نيست. بعد ايشان براى اين‌كه از جهات گوناگون اطمينان پيدا كنند، يك نسخه براى من فرستادند و من نظراتى دادم. به‌هرحال، ارتباطاتى از اين نوع داشتيم، تا وقتى كه زمان پيروزى انقلاب شد. سوابق آشنايى ما با ايشان اينهاست.

*جمع‌بندى و برداشت كلّى حضرت‌عالى از شخصيّت و خصوصيّات ايشان چيست؟
حاج احمد آقا عنصر قابل و لايقى بودند. اوّلاً ايشان خيلى باهوش بودند. به نظر من در بين خصوصيّات ذاتى و صفاتى كه در يك انسان، برجسته است، اگر بخواهيم يكى را براى حاج احمد آقا از همه برجسته‌تر حساب كنيم، آن هوش ايشان بود. بسيار مرد باهوش و تيز و زيركى بودند. بعضى از صفات خوب امام را هم من در ايشان ديدم. مثلاً آدم بى‌رودربايستى‌اى بودند. امام نيز همين‌گونه بودند. مرحوم حاج آقا مصطفى نيز همين‌گونه بودند. من با ايشان هم از نزديك معاشرت و رفاقت داشتم. جاهايى كه لازم بود اصلاً هيچ رودربايستى نداشتند. ايشان يك حالت صراحتِ خوبى را البته در مواردى -نمى‌گويم در همه‌جا- داشتند كه تعبير درستش همان رودربايستى نداشتن است.
ايشان مرد عاقلى محسوب مى‌شدند. به شدّت به امام عشق مى‌ورزيدند و علاقه‌مند ايشان بودند. علاوه بر اين، از بُن دندان به اين انقلاب اعتقاد داشتند و براى همين هم بود كه آن هوش سرشار در خدمت انقلاب و امام به كار مى‌رفت. اصل براى ايشان، همينها بود. من بعداً ديدم در وصيتنامه‌شان هم همين را تصريح كرده‌اند. اين راست است. اين را من خودم ديدم كه براى ايشان در درجه‌ى اوّل، امام و انقلاب مطرح بود. رفاقتها، دوستيها، جبهه‌ها، باندها و گروهها، هيچ مطرح نبود.
اين، جهات بسيار خوبى بود كه ايشان داشتند. علاوه بر اين، ايشان هم در قم و هم در نجف درس خوانده بودند. من از خصوصيّات و ميزان معلومات ايشان مطّلع نيستم. علّت هم اين است كه در اين چند سالِ بعد از انقلاب كه ما با ايشان ارتباطات كارى مختلفى داشتيم، بحث علمى مطرح نشد تا من بتوانم بفهمم ايشان در چه حدّى بودند. اما مى‌دانم كه ايشان درس خوانده بودند. خيال مى‌كنم خود ايشان يك وقت به من گفتند كه من در نجف "مكاسب" درس مى‌گفتم. خوب؛ اين يك سطح علمى خوبى است. به‌هرحال ايشان شخصيت ارزنده‌اى بودند. انصافاً شخصيّت مفيد و باارزشى بودند.
آن نكته‌اى كه شما اشاره كرديد، شايد الان جايش باشد بگويم. من در پيام تسليتِ ايشان هم نوشتم. ايشان واقعاً در كنار امام عنصرى لازم و بى‌بديل بودند. هيچ‌كسِ ديگر در كنار امام نمى‌توانست اين نقش را ايفا كند؛ به خاطر اين‌كه خبر دادن به امام، كار آسانى نبود. گاهى خبر تلخى بود كه كسى بايد به امام مى‌داد. نه فقط خبرهايى مانند مرگ و مير؛ بلكه حوادثى بود، اشكالاتى بود در دولت، در مسؤولان و در اشخاص كه بايد يك نفر به امام منتقل مى‌كرد. همه كس نمى‌توانست اين كار را بكند؛ چون ممكن بود بعضى منتقل كنند؛ بعد امام ندانند كه اينها خودشان جزو چه گروه و باندى هستند و اين خبر چقدر اتقان دارد. فردى بايد اين كار را انجام مى‌داد كه به امام نزديك مى‌بود و اين فرد حاج احمد آقا بودند.
ايشان، هم در انتقال خبرها و هم در انتقال نظرات امام به بيرون - چه به بنده و دو سه نفر ديگر كه مسؤولان سطح بالاى نظام بوديم و چه به مردم يا بعضى ديگر از مسؤولان - تبحّر خاصى داشتند و نظرات امام را خوب منعكس مى‌كردند. همچنين در موارد متعدّدى به امام مشورت مى‌دادند. امام هم آدمى نبودند كه تحت تأثير عواطف قرار گيرند و مسأله‌ى پدر و فرزندى تأثير ناروايى در ايشان داشته باشد. از مشورت حاج احمد آقا استفاده بهينه را مى‌كردند. يعنى چنين نبود كه هر چه حاج احمد آقا مى‌گويند، گوش كنند؛ بلكه مواردى اتّفاق افتاد كه امام نظرى داشتند و شايد خود ما هم خيال مى‌كرديم اين نظر را حاج احمد آقا به ايشان منعكس كرده‌اند. بعد خداى متعال مسائل را طورى پيش مى‌آورد كه مى‌فهميديم نظر امام در اين مورد چيزى ديگر است و نظر حاج احمد آقا به جز اين بوده است. حتّى در يك مورد، نظرى از قول امام براى من نقل شد. من، هم تعجّب كردم كه چطور امام اين نظر را بايد بدهند و هم آن را قبول نداشتم؛ ولى هم حاج احمد آقا و هم آقاى هاشمى بر آن نظر مصر بودند و چون به عنوان نظر امام نقل شده بود، جلسه‌اى برگزار كرديم كه تصميم‌گيرى كنيم. امر بسيار مهمّى بود. من گفتم بايد خدمت امام برويم و ببينيم ايشان چه مى‌گويند. چون احتمال دادم شايد بعضى از حواشى و واقعيّات را امام درست ندانند.
خدمت امام رفتيم و آن‌جا بعد از آن ‌كه حرف‌ها مطرح شد، من ديدم امام به همان نظرى كه بنده داشتم گرايش پيدا كردند. در آن لحظه فورى اين مطلب به ذهن رسيد كه پس چگونه حاج احمد آقا از امام چيز ديگرى نقل كردند؟ حاج احمد آقا ملتفت شدند كه اين‌جا، جاى توجّه به چنين گمانى است. فورى جلو همه‌ ما با امام روبه‌رو كردند و گفتند: آقا! من صبح پيش شما آمدم، شما اين‌گونه نگفتيد؟ آن‌وقت جزئيّات را گفتند. امام تأمّلى كردند و گفتند: بله؛ همين‌گونه است. يعنى معلوم شد كه حاج احمد آقا در معرض اين بودند كه گاهى در تبدّل نظر با رأى امام متبدّل شوند. مى‌خواهم اين را عرض كنم كه حرفهاى امام، مشورتهاى حاج احمد آقا نبود. امّا از حاج احمد آقا هم استفاده مى‌كردند. حاج احمد آقا در موارد متعدّدى، نظرات پخته خوبى را به امام منعكس كرده بودند. البته گاهى چيزهايى هم مى‌گفتند كه امام قبول نمى‌كردند.
ما خودمان اين را در قضيه‌ جنگ، در قضاياى سياست خارجى و در موارد متعدّدِ ديگر ديده بوديم كه نظر امام يك چيز بود، نظر حاج احمد آقا به‌كلّى چيزِ ديگرى بود.
همان‌طور كه گفتم، ايشان مشاورى امين براى امام بودند. امام هم زمانى جمله‌اى با اين مضمون گفتند كه احمد هيچ چيزى را به من نسبت نمى‌دهد كه من نگفته باشم. اين گواهى امام بسيار با ارزش و مهم است. همين‌گونه هم بود. ما هم تا آن مقدارى كه ديديم، همين را حس كرديم.

*حضرت‌عالى اشاره فرموديد كه امام بارها به حاج احمد آقا ابراز علاقه كردند؛ آيا ارتباط امام با ايشان ارتباطى عاطفى بود؟
به ياد دارم كه امام دو مرتبه گفتند: احمد براى من اعزّ اشخاص است. آقاى هاشمى نيز اين مطلب را همان وقت در خطبه‌هاى نماز جمعه نقل كردند؛ چون اتّفاقاً هر دو دفعه با هم بوديم كه اين حرف را از امام شنيديم. بار اوّل در سال پنجاه و هشت، به مناسبت جريانى كه پسر يكى از آقايان، مشكل عاطفى براى پدرش درست كرده بود، امام سخنى به اين مضمون گفتند كه هر چند من احمد آقا را بسيار دوست دارم، اما چنانچه او را بگيرند يا بكشند، در باطن قلبم متاثر نمى‌شوم يا تكان نمى‌خورم. حرف عجيبى بود كه قوّت قلب امام را نشان مى‌داد.
بار دوم، همين اواخر بود كه ايشان به مناسبتى در خلال صحبت گفتند: رسم امام اين بود كه حرفهايى را كه مى‌خواستند بزنند، گاهى مستقيم نمى‌گفتند؛ بلكه در خلال صحبت به شكلى وارد مى‌كردند؛ احمد كه اعزّ اشخاص در نظر من است، اگر مثلاً چنين كند، با او برخورد مى‌كنم. به‌هرحال، اعزّ اشخاص بودند.

*درباره‌ى نقش مشورتى حاج احمد آقا با مسؤولان توضيح بفرماييد.
آن هم يك مقوله است. شايد مى‌دانيد كه ايشان در چند جلسه شركت مى‌كردند. يكى در جلسه شوراى مصلحت بود كه به نظرم خود امام فرمودند يا ما از امام خواستيم و ايشان اجابت كردند كه حاج احمد آقا در جلسه باشند؛ چون مسأله‌ تشخيص مصلحت است، بسيار مهّم است. يك وقت لازم بود كه مثلاً خبرهايى خدمت امام داده شود يا بالعكس. اما مهمتر از همه‌ اين جلسات، جلسه‌ رؤساى سه قوّه بود كه ايشان مرتّب در آن شركت مى‌كردند. جلسه رؤساى سه قوّه اوائل هفته‌اى دو بار و بعد هفته‌اى يك بار تشكيل مى‌شد. بعد در مقطعى من گفتم كارمان زياد است، دفعات جلسه را زياد كنيم؛ مجدّداً هفته‌اى دو بار برگزار مى‌شد. در بعضى از جلساتِ ديگر مثل شوراى عالى دفاع هم گاهى ايشان شركت مى‌كردند. اما جلسه‌اى كه ايشان به عنوان عضو شركت مى‌كردند، جلسه‌ رؤساى سه قوه بود.
جلسه‌ مذكور سيار بود. البته اوائل هر هفته در دفتر بنده تشكيل مى‌شد؛ بعد براى تنوّع و اينكه جلسه حالت خشك پيدا نكند، بنا گذاشتيم سيّار باشد. هر چند هفته يك شب هم به منزل حاج احمد آقا مى‌رفتيم. در آن شب ما اين اقبال را داشتيم كه خدمت امام هم مى‌رسيديم. همان شبى كه منزل حاج احمد آقا مى‌رفتيم، امام هم مى‌آمدند. حتّى آن‌ وقتى كه ايشان كسالت داشتند و حال نداشتند، آن‌جا آمدند چند دقيقه‌اى نشستند و رفتند. يعنى آمدن ايشان به يك رسم تبديل شده بود. در آن جلسه ما درباره‌ مهمترين موضوعات كشور تبادل‌نظر مى‌كرديم. مطالب مهمّ بعضى از جلساتِ آن شورا را من يادداشت مى‌كردم. علّت هم اين بود كه گاهى تصميم‌گيرى مى‌كرديم، چون كسى يادداشت نمى‌كرد، بعد اختلاف پيدا مى‌شد. براى اين‌كه دقيق باشد، من بنا گذاشتم كه يادداشت كنم. اگر كسى به آن يادداشت‌ها كه البته بسيار كم است - مراجعه كند، مى‌فهمد چقدر آن جلسه مهم بوده است. در آن‌جا حاج احمد آقا به عنوان يك عنصر خوشفكر و باهوش و باتجربه انصافاً خيلى به درد ما مى‌خوردند. وقتى در مسائل مختلف بخصوص مسائل جهانى بحث مى‌شد ذهنشان باز بود و نظرشان در بين نظرها خوب و پخته مى‌نمود و در پيش بردن جلسه‌ ما تأثير داشت.

*جايگاه ايشان در سيستم اداري كشور چگونه بود؟
واقعاً بسيار سخت است كه آدم بخواهد جايى براى ايشان معيّن كند؛ چون ايشان موقعيتى رسمى نداشتند. من همين‌قدر مى‌توانم بگويم كه ايشان شخصيت ممتاز و بى‌بديلى بودند و واقعاً جايشان خالى شد. ايشان خصوصياتى داشتند كه هيچ‌كس ديگر ندارد و نخواهد داشت. واقعاً چنين بود. يعنى ارتباط با امام، نزديكى به امام، دانستن نظرات امام. ايشان چيزهايى را از امام مى‌دانستند و گاهى اوقات مى‌گفتند كه شايد هيچ‌كس ديگر نمى‌دانست. قدرت بر انتقال نظرات رهبرى مثل امام به مسؤولين، مسأله‌ بسيار مهمّى است. گاهى اوقات است كه مصلحت نيست رهبرى در امرى اقدام كند؛ لكن خوب است نظرش دانسته شود تا كسانى كه مى‌خواهند مسائلى را رعايت كنند، حواسشان باشد كه نظر رهبرى اين است.
حاج احمد آقا ناقل امين و باهوشى بودند كه دقيق مى‌فهميدند و همان را كه نظر شريف امام بود، منعكس مى‌كردند. با ما كه اين‌گونه بودند. ببينيد چه نقشى مى‌توانستند داشته باشند. موارد متعدّدى اتّفاق افتاد كه انسان درباره‌ انجام امرى تصوّر مى‌كرد كار خوبى است و نظر امام نيز همين است. بعد معلوم مى‌شد كه نه؛ امام نظرشان اين نيست. در قضايايى كه اواخر عمر شريف ايشان پيش آمد، اين‌گونه بود. ما دچار اشتباهى بوديم و خيال مى‌كرديم كه شايد امام مثلاً ته دلشان نيز همين باشد. بعد معلوم شد كه نه، اين‌گونه نبوده است؛ ما نمى‌دانستيم. البته در خدمت امام، مكرّر مذاكره شده بود؛ اما انسان، تنها ديدگاههاى صريح و لبّ نظر امام را مى‌دانست. شايد در بعضى از مسائل به شكل ديگرى عمل مى‌كرد. به‌هرحال، حاج احمد آقا اين نقش را داشتند كه نظر امام را مى‌دانستند و به بيرون منعكس مى‌كردند. نه در زمان حيات ايشان و نه بعد از ايشان، هيچ‌كسِ ديگر حائز اين خصوصيّات نيست. علاوه بر جهات شخصى و غير از آنچه كه در شخص خود ايشان بود، در وضع و محاذات تاريخى و جغرافيايى و انسانى هم خصوصيّاتى داشتند كه مخصوص خودشان بود؛ نسبت نزديك به امام، قرب جوار با امام، طول زمان معاشرت با امام و آگاهى از مسائل انقلاب. ايشان از اغلب مسائل كشور يك نوع حضور و اطّلاعى -هر چند اجمالى- داشتند. البته در بسيارى از مسائل، به‌طور تفصيلى وارد نمى‌شدند.
در بعضى موارد آدم پرحوصله‌اى هم نبودند؛ اما فى‌الجمله از بسيارى از امور كشور اطّلاع داشتند. به‌هرحال ايشان نقش بى‌بديلى داشتند. آنچه مى‌توانم بگويم اين است كه جاى ايشان را هيچ چيزى پر نمى‌كند.

*با توجّه به اين‌كه مى‌فرماييد خود ايشان هميشه نظراتى داشتند، ولى بعد از رحلت امام مى‌بينيم از جانب ايشان هيچ مطلبى مخالف نظرات شما اعلام نشده است. لطفاً در اين‌باره توضيح بفرماييد.
حاج احمد آقا بعد از رحلت امام، در رابطه با مسائل رهبرى و بعد هم در درجه‌ى دوم در رابطه با مسائل دولت، موضعى اتّخاذ كردند كه بسيار تحسين برانگيز بود. ايشان انتقادهايى هم به بعضى از امور داشتند؛ اما اين انتقادها در مورد مسائل دولت منعكس نمى‌شد يا بسيار كم منعكس مى‌شد. در مورد مسائل رهبرى هم نظر ايشان با آنچه كه از طرف رهبرى ابراز مى‌شد، كاملاً موافق اعلام مى‌شد و موافق هم بودند.
حاج احمد آقا در برهه‌ بعد از رحلت امام، يكى از بهترين مواضعى را كه ممكن است كسى مثل ايشان داشته باشد، در دفاع از اصول و موازين انقلاب و آن چهره‌ حقيقى خط امام اتّخاذ كرده بودند. ايشان واقعاً از جان و دل از آن مواضع و از جمله از رهبرى، دفاع مى‌كردند. دفاع بسيار جانانه‌اى كه ايشان چه از اساس و اصل رهبرى و چه از شخص حقير مى‌كردند، در بعضى از روحيه‌هايى كه ممكن بود به گونه‌ ديگرى فكر كنند يا احساس ديگرى داشته باشند، تأثيرات زيادى داشت.
به ‌هرحال موضع بعد از رحلت امام كه ايشان اتّخاذ كرده بودند، بسيار موضع ارزشمندى بود. من معتقدم يكى از بهترين فصول زندگى ايشان، عنداللَّه، همين فصل اخير است كه ايشان واقعاً راه خدا، راه حق و راه صحيح را متقرّباً الى‌اللَّه برگزيده بودند. با اين‌كه يقيناً توقّعات گوناگونى از ايشان بود؛ همان‌گونه كه وسوسه‌هايى هم بود. آدم مى‌بيند در اطراف بعضى از افراد، وسوسه‌هايى مى‌شود. يقيناً در اطراف ايشان هم وسوسه‌هايى وجود داشت. در اين شكّى نيست. لكن ايشان قرص و محكم ايستاده بودند و همان اصولى را كه مورد نظر شريف امام رضوان‌اللَّه‌عليه بود، با قاطعيت تمام ابراز مى‌كردند.

************************* خاطرات دوستان و ياران سيد احمد خميني
يکي از تکنيک‌هاي معرفي بزرگاني که بنا ندارند در مورد خود چيزي بنويسند ويا در نوشتار به معرفي خود بپردازند، استفاده از روش خاطره گويي است. خاطرات، ديده‌ها و شنيده‌ها واقعي و بدور از هر گونه درشت نمايي ياران و دوستان آن شخص مي‌تواند زواياي مختلف اخلاقي، علمي وسيره عملي آن فرد را نمايان سازد. يکي از اين افراد که در انقلاب اسلامي نقش کليدي و تعيين کننده اي داشته،
حاج سيد احمد آقا است و در دشواري‌ها و ناملايمات سخت و استخوان شکن همواره در کنار بنيانگذار انقلاب بود، تا هدف انقلاب تحقق يابد . از آنجا که در آستانه شانزدهمين سالگرد فقدان آن يار و يادگار امام راحل هستيم و منابع معرفي واقعي سيره ايشان نيز محدود است، خاطرات دوستان و ياران ايشان با تمرکز بر روي خصوصيات شخصي و سيره عملي و خدمات ايشان به امام و انقلاب انتخاب شده تا منظور محقق شود. براي رعايت اصل امانت داري عين خاطرات با منابع مربوطه ذکر شده است.
*********** مدافع آرمان‏ پدر
عهدي که حاج احمد آقا با پدر داشت يک عهد سرنوشت‏ساز بود، هم در جريان پيشبرد مبارزات حضرت امام و هم در ايفاي نقش مبارزاتي سازنده خود ايشان. حاج احمد آقا عهد کرده بود که در خدمت امام، ذوب در امام و هميشه يار و ياور او باشد. يعني از خودش هيچ چيزي به عنوان شخصيت مستقل و تصميم‏گير که جداي از آرمان‏ها، انديشه‏ها و اراده حضرت امام باشد، بروز نداد. در هر تصميم‏‏‏ و هر اقدامي اگر متوجه مي‏شد که با خط امام، راه امام و با اراده امام هم‏خواني ندارد، حتماً آن تصميم را اتخاذ نمي‏کرد. تا آخرين ساعت عمر با برکت حضرت امام، ايشان در اين عهد قوياً استوار بود و هيچ چيز را از خودش به‏عنوان يک هدف و يا خط و مشي يا ايده‏اي که جداي از افکار و انديشه‏هاي پدر باشد، بروز نداد. ( امين مردم و امام، ص107، خاطرات سيد محمود دعايي)
***** نظر امام را خوب منعکس مي‌کرد
ايشان واقعاً در کنار امام يک عنصر لازم و بي بديل بود. هيچ‌کس ديگر در کنار امام نمي‌توانست اين نقش را ايفا کند. زيرا، اگر کسي مي‌خواست خبري را به امام بدهد (که خبردادن به امام هم کار آساني نبود) گاهي خبر تلخي بود که بايد امام مي‌دانستند- نه فقط مرگ افراد- بلکه گاهي حوادثي يا اشکالاتي بود در دولت، در مسئولين و اشخاص که بايد يک‌نفر آنها را منتقل مي‌کرد. همه‌کس نمي‌توانست اين کار را بکند. زيرا ممکن بود، بعضي خبر را منتقل کنند در حاليکه امام نداند آنها جزو چه گروهي هستند يا چقدر خبر متقن است. براي رسيدن اخبار به امام کسي لازم بود که به امام نزديک باشد و چنين شخصي فقط حاج احمدآقا بود. ايشان هم در انتقال خبرها به امام و هم در انتقال نظرات به بيرون - خواه به مثل ما که مسئولين سطح بالاي نظام بوديم، خواه به مردم و بعضي ديگر از مسئولين - نظرات امام را خوب منعکس مي‌کردند و هم در مشورت دادن به امام نقش داشتند. (گنجينه دل، ص 17، خاطرات رهبر معظم انقلاب اسلامي)
**** در مورد احمد آقا بايد دقيق‏تر فکر کرد
به هر حال به نظرم مي‏رسد کساني که آثار امام را جمع مي‏کنند به آن نوشته‏ها اکتفا نکنند، بايد يک مقدار دقيق بشوند. اگر مي‏خواهند احمد آقا را معرفي کنند، يک قدري بروند در همين نکته‏هايي که من الآن اشاره مي‏کنم کار کنند. آن نقشي که کمک‏هاي احمد آقا داشت که امام بتوانند اين ده ـ دوازده سال به آن خوبي کشور را اداره و ولايت خود را به اين خوبي در دوران جنگ و آشوب‏ها و شکل‏گيري انقلاب و نظام اعمال کنند، آن نقش را بايد پيدا کنند. حالا من يک مقدارش را اشاره کردم. اين کساني که دور احمد آقا بودند، بيشتر مي‏توانند در اين زمينه کمک کنند، مثل آقاي رحيميان، مثل آقاي رسولي و آنهايي که آنجا بودند و خودشان مي‏ديدند. آنها به طور روزمره کنار احمد آقا بودند. مثل آقاي سراج که کنار حاج احمد آقا بود. من ممکن بود در يک هفته مثلاً چند ساعت با احمد آقا ارتباط تلفني داشتم، اما آنها ساعت‏هاي متوالي بودند، بايد ريزه‏کاري‏ها را پيدا کرد. زحماتي که ايشان مي‏کشيدند..(امين مردم وامام،ص 36 خاطرات آيت الله هاشمي رفسنجاني)

*** محور ارتباط
حاج احمد آقا مطمئن ترين مجراي ارتباط امام با طرفداران و پيروان خود بودند. غير از اعلاميه‏ها و نوارها، پيغام‏هاي خاص امام نيز ابتدا به حاج احمد آقا مي‏رسيد و ايشان به طرفهاي ذيربط ابلاغ مي‏کردند و شهادت مي‏دهم که حاج احمد آقا در انجام وظيفه خود، امانت و دقت داشتند. همچنين يکي از استوارترين محورهاي ارتباط انقلابيون و بزرگان مبارز در تهران و قم و ساير جاها بخصوص حوزه علميه با بيرون حوزه حاج احمد آقا بودند که هم هوش سياسي و شجاعت و پايداري ايشان موضوعيت داشت و هم بجهت ارتباط ويژه‏اي که با حضرت امام داشتند و مجراي مطمئن ارتباط بودند موقعيت ممتازي را در مبارزه داشتند که کسي نمي‏توانست جاي ايشان را پر کند.(امين مردم وامام،ص 38، خاطرات سيد محمد خاتمي)
بسيار کم اتفاق مي‌افتاد که درصدد رنجش رفيقش باشد
اگر يکي موقعي تصادفاً احتمال مي‌داد که در رفيقش يک رنجشي پيدا شده مي‌آمد با يک تواضع خاصي حتي درحد دست بوسي از رفيقش عذرخواهي مي‌کرد. هيچ رفيقي سرّي را از او پنهان نمي‌کرد، اسرارش را به او مي‌گفت و او هم بهترين سر نگه دارنده بود. بسياري از رفقا از هم دلخور بودند. امّا، آنها را اصلاح مي‌داد و نمي‌گذاشت که اين دلخوري ادامه پيدا کند. هميشه درصدد بود که رفقا را با هم صميمي و گرم نگه دارد، از آن طرف هم بسيار آدم بدون تکلفي در زندگي بود. بسيار ساده زيست بود چه از نظر سياسي و چه از نظر مسکن و چه ار نظر غذا؛ (گنجينه دل، ص 156، خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمين امام جماراني)


درگذشت
سيد احمد خميني 1324 - 27 اسفند 1373)، دومين فرزند پسر آيت‌الله خميني، بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران است.سيد احمد خميني در 27 اسفند 1373 خورشيدي در تهران درگذشت و در آرامگاه روح‌الله خميني در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
احمد خميني در سال‌هاي پس از انقلاب در سازماندهي روابط روح‌الله خميني با مسئولان نقش مهمي داشت. از ميان اين نقش‌ها، نقش وي در برکناري آيت‌الله منتظري از قائم مقامي رهبري و نگارش نامه سرگشاده‌اي که با عنوان "رنجنامه" منتشر شد، بسيار پررنگ بوده‌است.
حاج احمد از خود سه فرزند به نام‌هاي سيد حسن خميني، سيد ياسر خميني و سيد علي خميني به جا گذاشت. پسر بزرگ وي سيد حسن خميني نام دارد که اکنون توليت آرامگاه روح‌الله خميني را بر عهده دارد. همسر او نيز آثار خميني را جمع‌آوري نموده‌است.